Σήμερα, για πολλούς εφήβους ,και όχι μόνο, η πρώτη “ιατρική επίσκεψη” δεν γίνεται σε ιατρείο.Γίνεται στο TikTok.
Ένα scroll.
Ένα βίντεο 30 δευτερολέπτων.
Μια απόλυτη φράση:
«Κανείς δεν σου λέει ότι…». Και ξαφνικά, η επιστήμη συμπυκνώνεται σε υπότιτλους.
Το ερώτημα δεν είναι αν το TikTok επηρεάζει την υγεία.
Το ερώτημα είναι: πόσο,και με τι κόστος;
Τα δεδομένα μιλούν
Το TikTok ξεπερνά το 1 δισεκατομμύριο ενεργούς χρήστες παγκοσμίως. Οι έφηβοι και νεαροί ενήλικες αποτελούν τον πιο ενεργό πληθυσμό.
Μελέτη του BMJ Global Health (2022) που ανέλυσε βίντεο σχετικά με πληροφορίες για COVID-19 στο TikTok έδειξε ότι σημαντικό ποσοστό περιείχε παραπλανητικές ή ελλιπείς πληροφορίες.
Αντίστοιχα:
- Έρευνα για το hashtag #ADHD (2022) έδειξε ότι πάνω από το 50% των πιο δημοφιλών βίντεο περιείχαν πληροφορίες που δεν ευθυγραμμίζονταν με τα διαγνωστικά κριτήρια DSM-5.
- Ανάλυση περιεχομένου για διατροφή και απώλεια βάρους (2023) κατέγραψε υψηλά ποσοστά μη τεκμηριωμένων ισχυρισμών.
Δεν μιλάμε για περιθωριακό φαινόμενο.
Μιλάμε για κεντρική πηγή πληροφόρησης.
Παραδείγματα που έγιναν “κανονικότητα”
-Dry Scooping
Η πρακτική λήψης προ-προπονητικού συμπληρώματος σε σκόνη, χωρίς νερό.
Αποτέλεσμα;
Αναφορές σε Τμήματα Επειγόντων για ταχυκαρδία, υπέρταση, ακόμη και καρδιακές αρρυθμίες (αναφορές σε Journal of Medical Toxicology, 2022).
Το πρόβλημα δεν είναι το συμπλήρωμα καθεαυτό.
Είναι η δόση. Η μορφή. Η μίμηση.
-“Cortisol Detox”
Ροφήματα που υπόσχονται ρύθμιση κορτιζόλης.
Η ενδοκρινολογία, όμως, είναι πιο σύνθετη από ένα smoothie.
Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν την ιδέα “αποτοξίνωσης” της κορτιζόλης μέσω συγκεκριμένων ροφημάτων.
Αλλά η λέξη “ορμόνη” σε συνδυασμό με “στρες” πουλάει.
-Αυτοδιάγνωση ADHD ή Αυτισμού
Περιεχόμενο τύπου:
«Αν χάνεις συχνά τα κλειδιά σου, ίσως έχεις ADHD.»
Η απλοποίηση σύνθετων νευροαναπτυξιακών διαταραχών δημιουργεί ψευδή ταύτιση.
Μελέτες (Young et al., 2022) επισημαίνουν τον κίνδυνο αυτοδιάγνωσης και καθυστέρησης αξιολόγησης από ειδικό.
Το αποτέλεσμα;
Άγχος. Ταμπέλες. Σύγχυση.
– “What I Eat in a Day”
Φαινομενικά αθώο.
Στην πράξη, μελέτες (Sidani et al., 2016; Rodgers et al., 2020) έχουν συσχετίσει την υπερβολική έκθεση σε ιδεαλoποιημένα διατροφικά πρότυπα με αυξημένο κίνδυνο διαταραγμένης εικόνας σώματος και διατροφικών διαταραχών.
Δεν είναι απλώς έμπνευση.
Είναι σύγκριση — σε υψηλή ανάλυση.
Γιατί πείθουν τόσο;
Γιατί δεν μοιάζουν με μάθημα.
Μοιάζουν με εξομολόγηση.
Η προσωπική αφήγηση έχει μεγαλύτερη συναισθηματική επιρροή από ένα επιστημονικό άρθρο 12 σελίδων. Αυτό επιβεβαιώνεται από έρευνες στην επικοινωνία υγείας: οι αφηγηματικές μορφές πληροφόρησης αυξάνουν την πειθώ και τη μνημονικότητα.
Προσθέστε:
- Αλγόριθμο που ενισχύει ό,τι ήδη πιστεύεις
- Σύντομα, έντονα βίντεο
- Μουσική, χιούμορ, ταύτιση
Και έχετε ένα πανίσχυρο εργαλείο διαμόρφωσης πεποιθήσεων.
Η επιστήμη χρειάζεται αποχρώσεις.
Ο αλγόριθμος αγαπά τις βεβαιότητες.
Οι πραγματικές επιπτώσεις
Δεν είναι θεωρητικές.
- Καθυστέρηση ιατρικής διάγνωσης
- Λανθασμένη χρήση συμπληρωμάτων
- Αδικαιολόγητη διακοπή φαρμακευτικής αγωγής
- Άγχος υγείας
- Ενίσχυση διατροφικών διαταραχών
Η παραπληροφόρηση δεν είναι απλώς λάθος.
Είναι δυνητικά επικίνδυνη.
Να δαιμονοποιήσουμε το TikTok;
Όχι.
Το TikTok μπορεί να είναι και εργαλείο εκπαίδευσης. Υπάρχουν επαγγελματίες υγείας που δημιουργούν ποιοτικό περιεχόμενο.
Το ζήτημα δεν είναι η πλατφόρμα.
Είναι η κριτική σκέψη.
Αν ένα βίντεο υπόσχεται άμεση λύση σε σύνθετο πρόβλημα, σταμάτα.Αν μια “αποκάλυψη” φαίνεται πολύ απλή για να είναι αληθινή, πιθανότατα είναι.
Αν η υγεία σου εξαρτάται από 30 δευτερόλεπτα, κάτι δεν πάει καλά.
Και τώρα, ειλικρινά
Η επιστήμη χρειάζεται χρόνο.
Το TikTok χρειάζεται engagement.
Η επιστήμη αντέχει την αμφιβολία.
Το TikTok ανταμείβει τη βεβαιότητα.
Εσύ, όμως, ζεις με τις συνέπειες.
Στην υγεία δεν μετράνε τα views.
Μετράνε οι αποφάσεις.
Και η πιο ώριμη απόφαση είναι απλή:
Άκου. Διάβασε. Ρώτα ειδικό.
Πριν αφήσεις τον αλγόριθμο να γίνει γιατρός σου!!!!!!!!!!!!
